Bài Viết Ẩm thực

Super Size Me!

Trần Viết Minh-Thanh

LN: Theo thiển ý đây là một phim quan trọng vì phim đề cập đến thực phẩm Fast food mà chúng ta vì bận rộn cũng hay dùng, nhất là các bạn trẻ hay các phụ huynh có con em tuổi còn nhỏ. Bài viết thật sự là bài tóm tắt những điểm chính mà đạo diễn Spurlock đã nghiên cứu, khg nhất thiết  là một bài điểm phim thông thường. Đặc biệt tặng bài này cho EG, người đã tặng người viết quyển sách của Fast Food Nation" của Eric Scholosser.




Gần đây nhất, người ta cho biết McDonald với chữ M nổi tiếng, là hình ảnh tiêu biểu cho nước Mỹ, nhưng thức ăn McDonalds có lành mạnh hay không? Năm ngoái có phim tài liệu Super Size Me, đề cập đến lối ăn uống ngày nay của phần đông dân chúng Hoa Kỳ, mà đặc biệt nhà hàng thực phẩm McDonald được đem ra làm thí dụ, chúng ta hãy thử đi sâu vào cuốn phim này, vì cộng đồng Việt Nam chúng ta, sau bao năm cư trú ở Mỹ đã chịu ít nhiều ảnh hưởng lối ăn uống của quê hương thứ hai.

Cùng với quyển sách bán chạy liên tiếp trong hai năm "Fast Food Nation" của Eric Scholosser, phim Super Size Me năm 2004 của Morgan Spurlock, một người chuyên về phim ngắn tài liệu, đã làm dân Mỹ suy nghĩ về thực phẩm fast food, nhanh, tiện, rẻ và ngon, ra đời đầu thập niên năm mươi, nay là một phần đời sống của họ. Ðã đến lúc người dân thay đối cách ăn uống hàng ngày, cũng như cho các công ty nhà hàng bán Fast Food phải sửa đổi cách sản xuất thực phẩm.

Anh đạo diễn trẻ cũng là diễn viên chính, Morgan Spurlock lấy ý từ mẩu tin cho biết có hai thiếu nữ bị bệnh mập phì đã kiện công ty tiệm ăn McDonad về sự lên cân vĩ đại của mình. Cô 14 tuổi, cao 4 feet 10, nặng 170l bs, và cô 19 tuổi, cao 5 feet 6, nặng 270 lbs. Công ty nhà hàng McDonalds bào chữa rằng thức ăn của họ rất lành mạnh. Thế nên anh làm Spurlock, 33 tuổi, đã lấy chính mình ra thí nghiệm, xem bệnh mập phì ở Mỹ có phải phần nào là trách nhiệm của các nhà hàng fast food hay chăng? Nghĩ có vô lý không chứ: Ăn nhiều, bị mập là trách nhiệm của chính mình, sao lại đi kiện người khác? Thức ăn của các nhà hàng fast food có là junk food, thức ăn tầm bậy, tầm bạ như các nhà dinh dưỡng đã khuyến cáo bao nhiêu năm nay?

Trong tháng thí nghiệm, Spurlock sẽ không được ăn thức ăn gì khác hơn là thức ăn tại nhà hàng McDonald. Anh sẽ ăn cả ba bữa, điểm tâm, trưa, và bữa ăn tốị Anh phải thử hết tất cả các món trong thực đơn ít nhất là một lần. Nếu người bán hàng tại McDonald hỏi anh “Do you want to super size?” - nghĩa là: Quý khách có muốn tăng lượng ăn không? Thì anh phải trả lời có. Super Size là một khuyến khích thương mại của công ty McDonalds, chỉ thêm một số tiền nhỏ thôi, ngoài món chính, bánh mì kẹp hamburger, thực khách sẽ được tăng thêm phần ăn french fries - khoai tây chiên - và nước ngọt cỡ lớn nhất.

Ðể thấy rõ sự thay đổi của sức khỏe và thân thể mình sau tháng thí nghiệm, Spurlock đã làm một khám bệnh tổng quát về sức khoẻ. Anh đến ba ông bác sĩ: BS nội khoa, BS về tim, và BS về đường ruột. Tất cả đều tuyên bố anh khoẻ mạnh: Huyết áp bình thường, lượng cholesterol dưới mức ấn định. Anh còn đi đến một chuyên gia dinh dưỡng để tham khảo ý kiến. Spurlock nặng 185 lb, chiều cao 6 feet 2, như vậy sức nặng cân đối với chiều caọ Lượng mỡ (tryglyceride) trong người anh bình thường. Có thể nói anh Spurlock là người có sức khoẻ trên trung bình. Các bác sĩ có khuyến cáo rằng, ăn thức ăn của fast food trong một tháng như vậy là không tốt, cholesterol có thể tăng, nhưng chắc không đến nổi nàọ

Trong hành trình một tháng ăn toàn thức ăn fast food của anh Spurlock, khán giả sẽ được biết nhiều dữ kiện về kỹ nghệ này, cũng như thói quen ăn uống của thiếu niên Hoa Kỳ tại trường học, nó đưa dẫn đến thói quen ăn uống sau này, của một thế hệ bị ảnh hưởng vào thời đại ăn nhanh, ăn thức ăn không lành mạnh, tức junk food. Trước hết là những con số:

- Trong một tháng 30 ngày, các tiệm ăn McDonald đã phục vụ thực khách tại Hoa Kỳ nhiều hơn tổng số dân cả nước Tây Ban Nha!
- 60 phần trăm người Mỹ bị mập phì, và không tập thể dục đều.
- Mỗi ngày, 40 phần trăm dân Mỹ đi ra ngoài ăn tiệm.
- Các trẻ em dễ dàng nhận ra chú hề Ronald McDonald, mà lại không nhận ra vị tổng thống đầu tiên, George Washington.
- Một ly nước soda cỡ lớn nhất hiện nay tại Hoa Kỳ là của tiệm 7-11, ly soda chứa ½ gallon nước ngọt, với lượng đường là 48 muỗng! (1 bình sữa lớn cả nhà uống 1 tuần là 1 gallon). Vậy mỗi ngày uống 2 ly coke cỡ lớn thì quý vị có thể ước được có bao nhiêu lượng đường trong người chứ! Với đà ăn uống như thế này chắc hẳn một đứa bé lớn lên sẽ bị bệnh tiểu đường.
- Lượng Super Size: Một bịch khoai tây chiên là ½ lb, cộng thêm 1 ly soda 32-ounce, nghĩa là ¼ gallon (¼ bình sữa khổ gia đình).
- Số tiền dân Mỹ bỏ ra hàng năm để diet -xuống cân- nhiều gấp hai số tiền tham gia các chương trình thể dục, thể thao. Ðúng ra người ta xử dụng mọi phương cách xuống cân có trên thị trường, trăm thứ thuốc, trăm cách thức nhịn ăn, và thể dục, thể thao là phương pháp cuối cùng.

Hoa Kỳ hãnh diện là một cường quốc, cái gì cũng to lớn, cầu cống, đường xá, tiện lợi nhất. Than thay chục năm gần đây cũng là xứ đứng đầu về bệnh mập phì, một căn bệnh đang đà đi lên có thể vượt thuốc lá trong tương lai về nguyên do gây tử vong trên đất Mỹ. Dữ kiện cuốn phim đưa ra thật đáng lo ngại.

Trở lại anh Spurlock và cuộc thí nghiệm. Ngày đầu anh ăn ngon lành, McMuffin, Big Mac hạp khẩu vị của anh. Ðến ngày thứ hai, anh được mời ăn super size. Phần ăn quá nhiều, mất 20 phút anh mới ăn xong, mà sau đó anh lại ói hết những gì anh vừa mới ăn. À, cái gì cũng đòi hỏi thời gian để thích ứng. Sau ba ngày, cơ thể anh hết phản đối tích cực, anh không còn ói, mửa nữa. Sau chục ngày thì anh cảm thấy thèm, cần những thức ăn của tiệm fast food, tuy rằng có nhiều lần anh cảm thấy đau bụng, người ểu ỏi, có có hôm bị nhức đầu, hôm thì cảm thấy khó thở phải đi khám bác sĩ. Anh không còn năng sức như trước đây. Cô bồ của anh thú thật, năng sức tình dục của anh Spurlock giảm đi.

Spurlock trở lại khám bác sĩ và tham khảo với cô dinh dưỡng 3, 4 lần trong tháng. Từ 185.5 lbs, anh lên 194 lbs, rồi 203 và cuối cùng 210 lbs. Lượng mỡ trong người mới đáng sợ, lên vút 18%, cholesterol lên 230, hơn mức ấn định. Ðến các bác sĩ cũng không ngờ thức ăn fast food có ảnh hưởng xấu đến như vậy. Tới ngày 21, cholesterol anh nhảy vọt, lượng mỡ tăng, anh bị khó thở, và các bác sĩ khuyến cáo nên ngừng cuộc thí nghiệm!

Thực phẩm chúng ta mua tại chợ, tại các nhà hàng ăn khác thế nào với thực phẩm của các tiệm ăn fast food? Các nhà hàng Fast Food quảng cáo rằng họ cũng mua từ lò thịt tươi, khoai tây lấy từ cánh đồng vừa mới gặt hái xong. Vậy điều khác biệt là cách chế biến trước khi thực phẩm tươi đó đến tay người tiêu thụ. Họ phải bỏ chất bảo tồn – preservative- để thực phẩm giữ được lâu. Những công ty lớn đề xuất ra ngân khoản lớn để nghiên cứu cách chế biến thực phẩm làm sao cho thực khách thấy thèm, và trở lại ăn hoài, mà không nghiên cứu chi về tính cách lành mạnh của thực phẩm. Trước năm 1990, McDonald đã chiên món khoai tây nổi tiếng của họ với dầu trộn với mỡ bò. Sau này họ thay đổi vì bị chỉ trích. Ngoài ra, thực phẩm được chọn từ những thịt bò hay gà mà phẩm chất đáng nghi ngờ. Lấy thí dụ món gà xây McNugget mà trẻ con rất thích. Lúc đầu McNugget được làm bằng thịt gà từ các con gà mái đã già, không còn sản xuất trứng nữa, sau này công ty dùng các con gà mái vú bự bất thường (có lẽ hậu quả ăn thức ăn nhiều hormone), xây nhuyễn, bỏ preservative vào, chiên xong thì bỏ vào tủ dông lạnh, rồi mới phân phối tới các nhà hàng.

Sau mấy tuần ăn McDonald, Spurlock nhận thấy cơ thể anh thèm thức ăn McDonald's, có lẽ vì thực phẩm tiệm có nhiều gia vị, chất đường, mỡ dễ lôi cuốn. Những trẻ em đã được ăn thực phẩm fast food lúc bé, lớn lên quen với khẩu vị đó, khó lòng bỏ.

Theo chân Spurlock đi một vòng càc trường học khắp nước Mỹ, khán giả thấy rõ ảnh hưởng của fast food mạnh như thế nào với thanh thiếu niên Hoa Kỳ. Kỹ nghệ thực phẩm hàng năm bỏ ra số tiền lớn để bảo trợ cho ngành giáo dục tại Hoa Kỳ, họ đã tính kỹ: không những họ lấy lại phần vốn, mà lời to qua các máy bán nước soda, các máy bán thức ăn junk food – bánh ngọt, kẹo, khoai tây chiên giòn, chip v.v. ... Thực phẩm fast food đã ăn sâu vào đầu trẻ em, qua các bài hát vui vui nhộn nhộn mà trong đó có các chữ pizza, McDonald, hot dog, v.v... được lập đi lập lại nhiều lần! Thế nhưng không phải chúng ta không thể thay đổi được thói quen của các em. Có trường học đã mướn nhà hàng trong vùng tới nấu thực phẩm lành mạnh cho các em. Phần ăn không gì xa hoa, khó nấu, cũng mì pasta, rau đậu tươi, bánh mì làm trong ngày. Một thời gian sau thấy kết quả khả quan, các em có nhiều năng lực hơn, tánh nết thay đổi, đằm tính hơn, khoẻ mạnh và vui vẻ hơn vì cơ thể các em ít chất lượng đường, mỡ mà lại chứa nhiều vitamin C hơn khi xưa.

Tại sao lại quy lỗi cho các nhà hàng bán fast food, mà không là các tiệm ăn thông thường? Xin thưa các tiệm ăn đã có từ các thế hệ trước, và rõ ràng dân Mỹ không bị mập phì như bây giờ. Mấy thập niên trước, thế hệ của anh Spurlock lúc bé cũng ít khi đi ăn tiệm, vả lại các nhà hàng fast food chưa mọc tứ tung khắp nơi. Giờ đây chỉ trên một khoảng đường hai miles, từ subway đến sở làm, Spurlock đi ngang qua ba tiệm McDonalds. Qua phỏng vấn với những thanh thiếu niên trẻ, các bà mẹ trẻ thì họ ăn tại nhà hàng Fast Food, khoảng hai lần một tuần, các thanh niên tỏ rõ niềm đam mê với các nhà hàng fast food, các bà mẹ trẻ thì bảo ăn fast food vì không có thì giờ.

Vụ hai cô gái kiện nhà hàng McDonald đã bị toà huỷ bỏ. Hơn thế nữa, kỹ nghệ thực phẩm đã vận động được quốc hội thông qua nghị luật "Cheeseburger", bảo vệ các nhà hàng fast food được miễn nhiễm bởi những vụ kiện “thức ăn fast food là nguyên do làm thực khách bị mập phì .”

Thế nên, giờ đây trách nhiệm chọn lựa thức ăn lại trở về với cá nhân của từng người, từng gia đình. Với trẻ em đang tuổi đi học trách nhiệm đó là của các bậc phụ huynh, các nhà giáo dục, trường học có lương tâm. Những quảng cáo hấp dẫn có đầy rãy trên đường phố, các xa lộ, trên máy truyền hình, các nhà hàng fast food có sân chơi lôi cuốn, lại có mặt khắp nơi từ trường đại học, sân ga, phi trường, ở mỗi góc đường lớn, chúng ta không thể quy trách nhiệm cho họ, mà chúng ta phải biết giáo dục trẻ con, chịu khó mua thức ăn về nấu cho con ăn. Không phải ăn thịt bò là độc, thịt bò hamburger bán tại các tiệm ăn (không phải là fast food), tại chợ là thịt bò tươi, được bằm và xẻ thành từng miếng tròn, có nhiều loại (trộn với thịt gà tây), rất dễ làm, giúp cho trẻ con có thức ăn lành mạnh, hợp khẩu vị, tươi, và tốt cho cơ thể. Trẻ con hay người lớn không nên uống nước ngọt thường xuyên, nên thay bằng nước trái cây bày bán đầy chợ.

Ðiều quan trọng mà chúng ta rút ra từ phim Super Size Me là: Ngoài phẩm chất tốt của thực phẩm, điểm quan trọng mà phim muốn nhấn mạnh là số lượng. Tại sao lại cần có Super Size cơ chứ! Ai cần ăn đến một nửa pound khoai tây chiên? Cơ thể có cần uống một lượng đường nhiều như thế vào người không?

Quyển sách Fast Food Nation (Eric Schlosser) đề cập đầu bài viết là quyển sách tiên phong, với đầy đủ dữ kiện về kỹ nghệ fast food. Nhưng nếu quý vị không có thì giờ đọc sách, thì xem phim là bước đầu giúp quý vị có cái nhìn khác về fast food. Quý vị sẽ tự vấn: Trách nhiệm mua thực phẩm có phải chỉ thuần ở trong tay cha mẹ, người tiêu thụ, mà chính ra cũng là phần trách nhiệm của những công ty bán thực phẩm nữa cơ! Là một cộng đồng, mọi người đều có phần trách nhiệm hết!

Sau khi cuốn phim của Morgan Spurlock ra mắt lần đầu tiên tại Hội Ðiện Ảnh Sundance Film Festival, các nhà hàng McDonalds đã hủy bỏ chương trình Super Size.

Thực đơn của McDonald cũng thay đổi ít nhiều trong quá trình thương mại của họ. Chúng ta là những người tiêu thụ, là những người có quyền đòi hỏi, chúng ta đòi hỏi bằng sự nhận thức đâu là thực phẩm tốt cho cá nhân ta và gia đình, bớt mua thức ăn tại McDonald và các tiệm fast food khác. Trên thị trường đã có nhiều nhà hàng, chợ nhận thức được nhu cầu yêu thích thức ăn lành mạnh của các bà mẹ ông bố bận rộn. Rất nhiều chợ có thức ăn ướp sẵn gia vị, chỉ cần mua về bỏ lò. Hệ thống tiệm ăn fast food In-N-Out tại Califonia quảng cáo là tiệm không có tủ lạnh, nghĩa là thức ăn của họ tươi, phải sử dụng trong ngày, không thì đổ đi. Có nhiều hệ thống nhà hàng thức ăn nhanh nhưng lành mạnh, như Chipotle, Rubio Grill v.v. Hãy tránh mua nước soda hàng tá về chất trong nhà để xe, trẻ em dần dần quen và không đòi nước soda nữa. (Lâu lâu đi xa uống một tí không sao).

Về phần thực phẩm đông lạnh tại chợ Việt Nam, chúng ta cũng nên để ý đến các thực phẩm được gởi từ xa đến, chắc chắn là có chất preservative, những miếng chả giò bằng hai lóng tay, không hiểu chứa đựng thức gì trong đó, chìm trong chảo dầu nóng để chiên dòn, người viết đã thử một lần, và thấy hình như mình nuốt một khoanh bánh tráng láng dầu mà chất lượng không có gì .

Người viết rất mong bài điểm phim đặc biệt này góp phần giúp ích cho quý vị phụ huynh bận rộn để ý nhiều hơn đến thức ăn của con em. Xin quý vị hãy mướn phim về xem để thấy rõ tầm quan trọng của thực phẩm chúng ta bỏ vào thân thể chúng ta.


Số Lần Chấm:  
23

(để chấm điễm, xin bấm vào số sao)

Số lần đọc: 8,052
Nguồn:
Đăng bởi: TVMT (2/27/2006)
Người gửi: tvmt
Người sửa: TVMT;