Bài Viết  

Huyền Thoại Dược Thảo - Kinh Giới

Linh Bảo chuyển ngữ

VIII



8 – Kinh giới
Kinh Giới là tên một trong những thứ rau sống, ta vẫn thường dùng để ăn với các món thịt cá, dưa mắm đặc biệt. Kinh giới cũng là một vị dược thảo rất được trọng dụng đối với các bà sau khi “vượt cạn” (sinh nở) một mình . .

Đàn ông vượt biển có bạn .
Đàn bà vượt cạn một mình (Ca dao)
Truyện kể ngày xưa rất xưa, có một đôi vợ chồng mong có con từ lâu, nhưng mãi đến khi người vợ gần 30 tuổi mới mới sinh được một trai đầu lòng .
Cả nhà đều vui mừng sung sướng, mời tất cả bà con và người làng đến ăn mừng . Suốt ngày cỗ bàn chè chén giống như một lễ Tết quan trọng .
Đứa bé mới sinh , mỗi ngày đều được cha mẹ, ông bà , thân thuộc, khen ngợi chúc tụng không ngớt .
Một hôm, như thường lệ, cả nhà vui vẻ bồng bế chơi đùa với em bé. Đến trưa ai về phòng nấy nghỉ ngơi .
Bà mẹ một mình được yên lặng nhìn con mới sinh, cảm thấy sung sướng hạnh phúc vô cùng . Bà vuốt ve má con với tất cả yêu thương trìu mến, rồi mẹ con cùng thiu thiu ngủ.
Người mẹ đang ngủ say, bỗng cảm thấy nóng nực, nên đá tung chăn mền mà không biết . Vì mới vừa sinh nở không lâu, lại thêm tiệc tùng liên miên ; bà phải tiếp khách nhiều rất mệt mõi, nên ngủ say hơn bình thường .

Đến giờ cơm chiều, nhưng bà chủ nhà vẫn chưa thấy dậy, người nhà tưởng bà mõi mệt, cần tĩnh dưỡng nên không chú ý . Thế nhưng khi bà mẹ chồng và chồng vào phòng ngủ, thấy bà mê man như say rượu, hơn nữa tay chân cứng đờ, miệng ú ớ nói không ra tiếng . Cả hai hốt hoảng kêu ầm lên . Một đại gia đình đang vui vẻ sung sướng , trong chốc lát bỗng thành lo lắng buồn khổ . Cả nhà hoảng sợ , vội vàng đi rước thầy Lang nổi tiếng trong tỉnh để xin cứu chữa .
Thầy Lang thứ nhất đến, sau khi hỏi thăm và bắt mạch xong, ngại ngùng nhìn chủ nhà lắc lắc đầu, rồi ra về không nói một lời .
Thầy Lang thứ hai, sau khi nghe người nhà kể chuyện, đến mạch cũng không bắt, chỉ thở dài ra về .
Thầy Lang thứ ba, mới nhìn thấy bệnh nhân, chẳng cần hỏi han nghe ngóng gì nữa, chào thua ngay lập tức .
Sau khi cả ba thầy Lang nổi tiếng đều lắc đầu từ chối, cả nhà thất vọng than khóc thảm thiết .

Trong lúc hoang mang ấy, bỗng có một thầy Lang , không ai mời tự đến, bước vào nhà .Thầy đã cao tuổi , tóc bạc phơ , nhưng đôi mắt rất tinh anh, và tai vẫn còn nghe rõ từng tiếng động nhỏ .
Thầy bước đến trước mặt mọi người một cách đĩnh đạc trang nghiêm, khuyên mọi người nín khóc . Thầy hỏi thăm và sau khi nghe kể xong mọi chuyện xảy ra, thầy mới từ từ đến gần nhìn bệnh nhân nói :

-Để tôi chữa bệnh cho vị phu nhân này nhé .
Người chồng vừa nghe nói, liền quỳ sụp xuống cảm tạ. Thầy Lang vội vàng đỡ dậy nói:
-Tôi muốn trị bệnh, nhưng chưa chắc thuốc có hiệu nghiệm không . Nếu không thành công xin quí vị đừng trách tôi .
Người chồng và cả gia đình cố nhiên vui mừng vô cùng, vì thấy co ùmột thầy Lang vui lòng chữa bệnh, sau khi cả ba danh y đều lắc đầu từ chối .
Thầy Lang lấy trong túi xách ra một lọ nhỏ đựng thuốc bột, trộn một ít thuốc lẫn với rượu trắng, xong cạy mồm bệnh nhân đổ thuốc vào .
Thầy xin một cái ghế, để ngay cạnh giường bệnh nhân, ngồi chú ý nhìn xem biến chuyển trên mặt .

Sau vài tiếng đồng hồ, bàn tay bệnh nhân hơi động đậy, rồi một lúc sau, chân cũng nhúc nhích được . Hình như bệnh nhân đã phục hồi tri giác .
Thầy Lang thấy bớt lo lắng, hơn nữa thầy còn lộ vẽ vui mừng . Cả nhà cũng sung sướng như cất được một gánh nặng . Mọi người đều vui vẻ hoạt động hẳn lên .
Thầy Lang ở lại tiếp tục cho bệnh nhân uống thuốc . Hai ngày sau, bệnh nhân đã bước xuống giường được. Thầy Lang dặn dò cách thức săn sóc xong bèn từ giả ra về . Tất nhiên chủ nhà cố sức năn nỉ , mời mọc ân cần cầm giữ . Trước để đãi đằng cảm tạ ơn thầy, sau là xin học môn thuốc đã cứu mạng cho người mới sinh con lần đầu làm đứa bé khỏi mất mẹ .
Thầy Lang thành thật nói:

-Tôi đã dùng thứ dược thảo tên là Kinh Giới . Khi tôi trông thấy phu nhân, đoán là sau khi sinh xong, thân thể nóng nảy, lỗ chân lông nở ra để tản sức nóng trong người. Rủi bị một thứ gió lạnh gọi là “phong tà” xâm nhập nên trúng gió mà hôn mê . Chứng bệnh như thế, nếu làm cho khí nóng và phong tà trong người tiêu tán sẽ lành .
Vì thế tôi thử dược thảo Kinh Giới . Thú thực, xưa nay tôi chưa từng dùng Kinh Giới để trị chứng này bao giờ, vì thế lúc đầu tôi cũng hơi lo ngại .
Thầy Lang còn nói thêm :
-Kinh Giới trị được chứng bệnh ngặt nghèo này cũng là một khám phá mới , sẽ cứu được rất nhiều người ; cả y giới và riêng tôi cũng quá đỗi vui mừng . Kinh nghiệm này còn quí trọng hơn tất cả bạc vàng của ông bà thưởng tặng .
Chủ khách cùng sung sướng chia tay .

DƯỢC THẢO KINH GIỚI

Toàn cây , trừ rễ gọi là Kinh Giới . Nếu chỉ lấy xác hoa gọi là Kinh Giới Tuệ . Kinh Giới cũng còn nhiều tên khác nữa .
Tên khoa học : Elsholtzia cristata . Thuộc họ Hoa Môi (Lamiaceae) Bộ phận dùng : Cành lá và cụm hoa, lúc cây đang ra hoa, dùng tươi hay phơi , sấy khô .
Tính chất :
Vị cay, tính ấm ,thơm, ngọt , không độc . Đi vào hai kinh Phế và Can .
Chủ trị : Rất công hiệu chữa trị hệ thống thần kinh. Làm ra mồ hôi, giải nhiệt, khu phong, tán hàn, tán ứ, điều chỉnh tuyến huyết dịch tuần hoàn, hạ nhiệt lực trong người làm sảng khoái nhẹ nhàng, trị sản hậu nóng sốt. Chữa ngoại cảm phát sốt, nhức đầu hoa mắt , cổ họng sưng đau, chảy máu cam, băng huyết.
Cách dùng:
Dùng cây tươi hay phơi khô tán thành bột, hay dạng thuốc sắc hoặc xông .Có thể giả nát cây tươi vắt nước uống .
Dùng về thuốc cho ra mồ hôi thì để sống, nếu dùng về thuốc chỉ huyết, mát huyết , hay cầm máu thì phải sao đen .
Vài chứng thường dùng :
Nhức đầu chóng mặt quay cuồng : Trúng phong không nói được . phát sốt .
Sản hậu, trúng phong , cấm khầu, méo mắt , chân tay cứng thẳng.
Bài Dũ Phong Tán : Dùng Kinh Giới Tuệ cả hột , sao dòn, tán bột, uống 3 đồng cân với rượu .
Cấm kỵ :
Người biểu hư, không có dấu hiệu ngoại cảm phong hàn, thấp khí , lại hay tự ra mồ hôi, không nên dùng Kinh Giới. Khi dùng kiên ăn cua, cá.


9 – BẠCH CHỈ


Linh Bảo chuyển ngữ
Bạch Chỉ xưa nay vẫn dùng để chữa bệnh đau đầu, hay đau răng .
Trong tủ thuốc Bắc, Bạch chỉ rất nặng mùi . Bạch chỉ cũng như nhiều vị thuốc khác, lúc bắt đầu không có tên ấy, vì ngôn ngữ mỗi vùng lại có một tên khác .
Ngày xưa, rất xưa , xưa đến nỗi chuyện xảy ra từ thời đaiï nào cũng không rõ. Lúc ấy không ai biết Bạch Chỉ là một vị thuốc, cả đến nhiều danh y cũng chưa biết đến công dụng của dược thảo này .

Chuyện kể một hôm có một vị Tú Tài độ 30 tuổi, bỗng nhiên cảm thấy đầu nặng chân nhẹ . Mới đầu Cậu Tú tưởng vì làm việc mệt mà đau đầu nên coi thường . Nhưng sao lần này không giống như những lần trước chỉ đau vài hôm rồi khỏi . Hơn nữa hình như càng ngày càng đau nặng hơn. Mặt cậu Tú tái mét ; đằng sau ót và hai cánh tay toát mồ hôi đau quá không chịu nỗi , người nhà tìm thầy hốt thuốc chới với cả lên .
Cậu Tú đã uống thuốc của tất cả các thầy Lang khắp vùng nhưng đều vô hiệu.
Một hôm cậu được các bạn cho biết rằng tại tỉnh Hồ Bắc gần núi Vu Sơn, nghe đồn rằng ở đấy có một vị lương y chuyên trị bệnh đau đầu. Cả nhà đều vui mừng dục cậu lên đường tìm đến Cụ Lang ở núi Vu Sơn cầu y, mong được chữa lành , càng sớm càng tốt .
Cậu Tú thuê xe ngựa chở đi, vài ngày sau mới đến được nhà Cụ Lang . Khi vừa bước chân vào nhà, cậu ngả vật xuống đất . Hai tay cậu ôm đầu , tưởng chừng nghe có tiếng chuông đánh vang dội như búa bổ trong óc. Cậu Tú mặt mày tái xanh không còn chút khí lực nào, cầu xin Cụ Lang cứu mạng .
Cụ Lang nhanh nhẹn đỡ cậu Tú đang nằm dưới đất dậy, hỏi thăm bệnh tình để biết rõ trước khi cho thuốc .
Nhưng trước khi bắt đầu, Cụ Lang ra điều kiện trước với cậu Tú :
-Cậu chỉ biết uống thuốc nhưng không được hỏi tên thuốc và cách chữa trị . Nhớ kỹ, tuyệt đối không được hỏi gì cả . Trong khi chữa bệnh cậu cứ ở lại đây, nhưng sau khi khỏi bệnh , cậu phải về nhà lập tức .
Cậu Tú đầu đang đau như búa bổ, nghe cụ Lang ra điều kiện, cậu thực tâm chỉ muốn được chữa lành , không cầu xin bất cứ chuyện gì khác, nên nói với cụ Lang :
-Con thề xin vâng lời cụ . Xin cụ ra ơn chữa trị nhanh lên cho kẻo con đau chết mất . .
Bắt đầu từ hôm ấy, cậu Tú ở lại . Cụ Lang lấy trong tủ ra một viên thuốc to bằng đầu ngón tay, bảo cậu dùng trà Kinh Giới mà uống . Viên thuốc nhai nát ra có mùi vị đặc biệt, cũng có vị ngọt của mật ong nên không khó nuốt .
Trưa hôm sau, mặt cậu Tú trông tươi tỉnh lên nhiều .Cậu nghĩ thầm :
Bao nhiêu danh y đều không chữa được, thế mà chỉ mới dùng hai, ba viên thuốc đã thấy gần lành , thật khó tin !
Bây giờ ý tưởng và sức khỏe của cậu Tú khác hẳn . Chứng đau đầu kỳ dị cũng hết nên cậu thấy tò mò muốn tìm hiểu vị thuốc tiên kia là thuốc gì . Vấn đề là đã trót thề thốt nặng lời nên không dám hỏi ai cả .
Khỏi bệnh rồi, lời thề nguyện, hứa hẹn gì cũng đều vô nghĩa . Trong trí cậu Tú chỉ muốn biết viên thuốc thần kia là thuốc gì, nên giả vờ chưa lành , nấn ná ở lại, mong chờ cơ hội tìm ra bí mật của vị thuốc .

Sáng hôm sau, một buổi sáng gió mát trời thanh làm cậu Tú muốn đi dạo quanh vườn . Hôm ấy Cụ Lang đã dặn cậu Tú cứ ở nhà yên tâm tĩnh dưỡng , Cụ phải cùng với chúng đệ tử lên núi hái thuốc . Nhà chỉ còn một mình cậu Tú trông nom . Cơm trưa đã được chuận bị sẵn cho cậu .
Cụ Lang là một người danh giá khá giả trong làng nên nhà to lớn rộng rãi . Có một ø kho chứa thuốc, tường vách cửa ngõ rất kiên cố vững chắc . Bên trong mấy chục thứ dược thảo xếp chồng chất lên nhau, gọn gàng từng đụn lớn . Cửa ra vào kho hàng ngày vẫn khóa chặt, nhưng hôm nay trong mắt cậu Tú, cái khóa bỗng hóa ra to lớn dị thường. Cả một tòa nhà to lớn mênh mông, hôm nay chỉ một mình cậu Tú đi đi lại lại , ruột gan cồn cào chỉ muốn tìm ra bí mật của dược thảo, không biết là giống cỏ gì, và ngoài mật ong ra còn phối hợp với món gì nữa không .
Cậu Tú thất vọng thẫn thờ bước ra vườn sau. Bỗng thấy xa xa một giàn phơi thuốc ẩn hiện trước mắt, bèn vội vàng chạy nhanh đến giàn thuốc lá đang phơi .
Trên giàn phơi chất đầy một thứ dược thảo già non lẫn lộn , củ, rễ màu trắng , còn lẫn lộn một vài cành lá chưa khô, nên cậu Tú nhận ra ngay được dược thảo đang phơi .Tất cả đều là giống cỏ mọc khắp rừng, lá màu tím, to độ 2, 3 ngón tay, hoa trắng, nhụy vàng có chấm nhỏ li ti .
Cậu Tú lấy vài rễ cây đưa lên mũi ngửi , một mùi thơm đặc biệt ngào ngạt xông lên, câu nhai thử một ít rễ thấy đúng là mùi vị của thứ thuốc được dùng để chữa trị .
Mới trước đây không lâu, cậu Tú băn khoăn thác mắc , lo không tìm ra được vị thuốc cứu mạng, thì bây giờ lòng vui vẻ thỏa mãn . Thấy đói bụng, cậu bèn vào nhà ăn bữa cơm trưa đã dọn sẵn một cách ngon lành . Nhìn dáng điệu hăng hái nồng nàn đây nhiệt huyết , biết ngay là cậu đã thành công và đang sung sướng vô cùng .
Chiều tối Cụ Lang và chúng đệ tử gánh thuốc hái được trên núi trở về. Cụ Lang vừa trông thấy cậu Tú đứng chờ trước cửa hỏi ngay :
-Hôm nay cậu Tú thấy thế nào . Khỏe chưa ?
Cậu Tú tươi cười trả lời :
Thưa cụ, Cảm ơn cụ, con cảm thấy chưa bao bao giờ khỏe mạnh như thế này . Chắc là đã khỏi hẳn rồi .
Cụ Lang nghe thế cười to, tỏ vẻ bằng lòng đi vào kho cất thuốc .
Tối đến cả nhà cơm nước xong, ai lo việc nấy . Rừng núi ban đêm yên tĩnh, tiếng réo rắc của côn trùng ban đêm nghe rất rõ ràng . Cậu Tú ngồi đọc sách trong phòng, lắng tai nghe tiếng cối đá giã thuốc lẫn với tiếng côn trùng vẳng lại, nghe rõ mồn một .
Cậu Tú nghe tiếng chày giã thuốc chịu không nỗi, bước ra khỏi phòng men theo hành lang , đến kho dược thảo nơi chế thuốc của cụ Lang .
Cậu nhìn qua khe hở thấy bên trong, cụ Lang và chúng đệ tử đang cẩn thận giã thuốc trong cối đá . Khi thuốc đã nhuyễn thành bột, cụ chế mật ong vào thuốc, mùi mật ong với thuốc thơm xông lên rất nồng nàn .
Cậu nhìn kỹ thấy dược thảo giã trong cối đá chính là thứ củ có rễ trắng cậu trông thấy phơi ngoài vườn ban ngày .
Thuốc đóng lại thành viên xong, được đem vào phòng sấy đợi khô .
Hôm sau, lúc Cậu Tú còn nằm trên giường, vừa mở mắt đã thấy cụ Lang đứng ngay bên đầu giường. Cậu vội vàng vùng dậy . Cụ Lang ấn vai cậu ngồi xuống nói :
- Chắc cậu đã biết giống thuốc dược thảo rồi nhỉ ? Vì thế tôi không cần dấu diếm gì nữa .
Nét mặt cụ Lang rất hiền hòa thân ái, cụ nói tiếp :
-Món thuốc này là thuốc gia truyền của tồ tiên tôi truyền lại . Điều đặc biệt là thuốc này không cần đi chung với thuốc gì khác cũng có thể trị được bệnh. Nếu được chế luyện với mật ong thì sức thuốc làm bớt đau càng mạnh .
Dược thảo này chưa có tên, nên ban đầu tôi bảo cậu đừng hỏi tên vì thế . Trên đời không có Y Sư nào lại không biết tên thuốc mình dùng phải không ? Cậu là một người đã đỗ Tú Tài, là một danh sĩ . Chắc có thể đặt cho dược thảo này một cái tên xứng đáng . Tôi đến đánh thức cậu dậy sớm thế này vì không muốn cậu ngại ngùng hối hận . Nếu không nói trước, hôm nay cậu về nhà thì hết cơ hội .

Cậu Tú nghe xong cảm động nắm chặt hai tay cụ Lang nói:
-Thưa cụ đúng như thế . Con đã thấy thuốc phơi sau vườn, nên đoán biết được vị thuốc trị bệnh đau đầu rồi . Nghe cụ bảo con đặt tên, con rất vinh hạnh . Con thực cũng không biết giống cỏ này tên gì . Cụ nghĩ tên Hương Bạch Chỉ được không ?
Hương là mùi thơm, Bạch là rễ cây màu trắng , Chỉ là ý nói rể non vừa mọc .
Cụ Lang gật đầu bằng lòng .
Thế là từ đấy, môn thuốc “Hương Bạch Chỉ trấn thống ” chuyên trị ngừng đau ra đời làm cho Vu Sơn nổi tiếng khắp nơi .
Ngày nay vì ngôn ngữ biến chuyển , Hương Bạch Chỉ chỉ còn lại Bạch Chỉ , và cũng còn nhiều tên khác ở nhiều địa phương khác . Nhưng trong “Bổn Thảo Thư “ được dùng Hương Bạch Chỉ để ghi chép , cũng như nhiều Y Sư dùng tên này để ra toa .

Dược Thảo Bạch Chỉ


T ên khoa học :Angelica Dahurica
Có 12 tên khác nữa .
Bạch Chỉ Vị cay, tính ấm vào ba kinh Phế, Vị, và Đại Trường, không độc .
Công dụng :
Giải trừ phong, thấp , thông khiếu và phát hãn. Chủ dược của Kinh Dương Minh, vì mạch kinh Dương Minh chằng lên mặt, cho nên Bạch Chỉ trị các chứng bệnh ở mặt : nhức đầu, mắt mờ , chói mắt, chóng mặt, mi mắt đau nhức, đau chân răng, da mặt sần sùi, mụn con. Ngoài da ngứa lở, giảm đau.
Người nào huyết nhiệt, có hư hỏa không nên dùng .
Vào mùa thu, khi lá úa vàng, đào Bach Chỉ , cắt bỏ cành , dùng thân và rễ , tránh làm sây sát vỏ và gãy rễ . Không lấy rễ khi hoa đã kết hạt, rửa sạch đất . Thái nhỏ . Có thể phơi ngay hay xông diêm sinh, hay cho vào vại có vôi đậy kín một tuần rồi mới lấy ra phơi hay sấy khô .
Ủ vôi hay xông diêm sinh vì để lâu hay sinh mọt .


Số Lần Chấm:  
13

(để chấm điễm, xin bấm vào số sao)

Số lần đọc: 4,466
Nguồn: Tác Giả
Đăng bởi: Ngô Đồng (7/17/2010)
Người gửi: NganHa